Sincan Adı Nereden Geliyor?

Sözlüklerde sincan ya da sıncan adı:

1. Sakızlı çalı. (Latincesi Astrogolus)
2. Gülgiller familyasından Doğu Anadolu bölgesinde yetişen çok yıllık, çiçekleri yeşilimtrak veya kan kırmızısı renkte ıtırlı bitki. Bu çiçeğe ”çayır düğmesi” de denilmektedir.

Sözlüklerdeki anlamıyla ‘’sincan’’ bitki, çiçek ismi peki Ankara Sincan’a neden bu ad verilmiştir?

Sincan Köy mü, Sıçan Köy mü?

Sincan’ın yaşlı yerlilerine bu soru sorulduğunda onlar buranın adının eskiden Sincan değil ‘’Sıçan Köy” olduğunu söylerler ve hikayesini şöyle anlatırlar:

“Sincan’a 1,5 -2 km. mesafede Susuz Köyü çeşmesi yakınında taşlardan yapılmış kalıntı bir yol vardır. Bu yol Mö 6 ve 5. yüzyıllarda yapılmış tarihi Kral Yolu’dur. Kral Yolu, doğuda Hindistan’a batıda ise Efes şehrine kadar uzanırdı. işte bu yoldan doğu ile batı arasında ticaret kervanları gider gelirdi. Bu kervanlardan bir grup günün birinde Susuz Koyü çeşmesi batısındaki ‘Kepir Suyu’ denilen yerde konaklamışlar. Akşam olunca ateş yakmışlar, yemeklerini yemişler ve uykuya dalmışlar. Şafak sökerken içlerinden biri horoz sesiyle uyanmış. Bir de ne görsün, bütün çuvallar delik deşik olmuş!

Hemen hırsız var diye bağırarak arkadaşlarını uyandırmış. Arkadaşları, hırsız çuvalları niye delsin; malları alıp kaçar. Bunu yapan hırsız değil, demişler. Çuvalların yanına gelip birini kaldırınca bir sürü sıçan etrafa kaçışmış.Diğer çuvallardaki sıçanları da kovaladıktan sonra karşılarındaki köyün adını öğrenmek istemişler fakat o anda bunu öğrenebilecekleri kimse olmadığından buraya “Sıçan Köy” diye ad takmışlar. Bundan sonra da Sıçan Köy denilmiştir. ”

Sıçan Köy adının bir başka hikayesi ise “ipek Yolu Sincan’dan geçmektedir.Bu tarihi ipek Yolun’da ticaret yapan kervanlar, burada bulunan bir handa konaklarlarmış. İpek tüccarları, ipeklerinin handaki fareler tarafından kemirilmesinden yakınırlar ve bu hana “Sıçan Han” derlermiş. işte zamanla bu “Sıçan Han” bulunduğu köye, “Sıçan Köy” denmiş.”

Sincan İsmini Atatürk mü verdi?

Bazı eserlerde ilçeye Sincan adının Atatürk tarafından verilişi ise şöyle ifade edilmektedir: “Cumhuriyetin ilk ylllannda Atatürk, Ankara’dan Eskişehir’e giderken tren Sıçan Köy istasyonunda durduğu sırada kompartmanının camını indirerek istasyonda bulunan hemşehrilerimize bu köyün ismi nedir? diye sorduğunda “Sıçan Köy Paşam” demişler.Bunun üzerine Atatürk, “Hayır böyle köy ismi olmaz, bundan böyle buranın ismi Sincan olacak.” der. O günden sonra bu köyün ismi Sincan olmuştur.”

Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Ataturk’ün Yurt Gezileri ve dönemin gazetelerinde bu bilgiye rastlanılmakla birlikte Atatürk’ün 20 Temmuz 1931’de Sincan Köy’e kadar bir gezi yaptığı, yine 15 Ocak 1933’te o dönemin Başbakan ve Bakanlarının Atatürk’ün trenine Sincan istasyonuna kadar eşlik ettikleri görülmektedir. (15. yüzyıl belgelerinde Sincan isminin geçmesi bu ismin Atatürk tarafından verilmesi ihtimalini ortadan kaldırıyor. admin)

Ülkemizde hemen hemen her şehrin, ilçenin, nahiyenin ve köyün isimleri üzerine efsane şeklinde anlatılan hikayeleri vardır.
Yukarıda da görüldüğü gibi insanlarımız üzerinde yaşadıkları yerin adının nereden geldiğini her zaman merak etmişlerdir. Bunu da kendilerine göre hikayelendirerek açıklama yoluna gitmişlerdir.

İlçenin eski kaynaklardaki adına baktığımızda 1902 yılı Devlet
Salnamesi ve Seyyah Kandemir’in Vilayetimiz Ankara isimli eserinde Sincan, ‘Sıçan Köy’ şeklinde geçmektedir. Yine 1857 yılında Karahisar’ı Sahib’e (Afyon’un eski ismi) bağlı Sincanlı ilçesi Sıçanlı şeklinde kaydedilmiştir.

Bu salnameleri yazan katibin bizce bir hata yaptığı muhtemeldir. Çünkü ulaşabildigimiz en eski kaynaklar, 1462-63, 1530, 1583, 1840-45 ve 1907 yıllarına ait kayıtlarda ilçenin adı Sincan olarak geçmektedir.

Sincan mı, Şen-can mı?

Yine bazı eserlerde ilçenin adının Sincan değil Şen-Can oldugu; Şen-Can: neşeli, şen, can insanlar diyarı anlamına geldiği ifade edilmiştir. Mehmet Sincan, bir iddiaya göre Ataturk’ün ilçenin adının Sincan degil Şen-can olsun dedigini belirtmektedir.

Sincan ismi Luwilerden mi geliyor?

Prof. Dr. Bilge Umar, “Sincan adı Tükçe değildir. Fakat kökenini ve anlamını saptayamadım. Luwi dilinde Sindana/Zindan olabilir” demektedir. (Luwice Anadolu’nun yerlileri olarak bilinen luwilerin dilidir. Bugün kullanılmakta olan bazı yerleşim isimlerinin kökeni Luwicedir. admin)

Sindana yani Sinda-(wa) na tanrıça Sinda Ülkesi anlamındadır.Bu kelime Hellenleşme döneminde Sindane, Rumlaşma döneminde Sindani, Türkleşme döneminde son “i” nin atılmasıyla Sindan/Zindan olmuş, Sincan’m kökeni de bu olabilir.” şeklinde ifade etmektedir.(18)

Nişanyan sözlükte tespit edilen en eski Türkçe kaynak olarak:
[ Kutadgu Bilig, 1069]
isizke bu kın berge zindan yigi [kötüye en iyi ceza sopa ve zindan] örneğinden Türklerin Anadolu’ya yerleşmesinden önce ‘zindan’ sözcüğünün Türkçede mevcut olması bu ihtimali zayıflatıyor. Admin)

Saint Jean?

Ernest Mamboury ise “Sincan’m eskiden Katolik Ermeni köyü olduğu ve o
çağlarda yaşayan Saint-Jean (Sen-Jean)’a ithaf edilen çeşmeden dolayı burası Sincan adını almıştır” demektedir.

Ulaşabildiğimiz en eski kaynaklardan, en yeni kaynaklara kadar Sincan’da yaşayan nüfusa baktığımızda, burada gayr-i müslim veya Ermeni nüfus göremiyoruz. 1844-1845 tarihli Sincan Temettüat Defteri’nde Sincan’da ikamet eden kişilerin isimleri hane numaralan ile verilmiştir. Burada da herhangi bir gayr-i müslim nüfus yer almamaktadır.1530 yılında 9 hane 2 mücerret olmak üzere toplam 11 hane olan Sincan nüfusunun hepsi de Türk olarak görülmektedir. Çünkü bu eserde sancak, kaza veya köylerdeki nüfus yazılırken Türk ve gayr-i müslimler belirtilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında Sincan 28 hane, 1935 yılında yapılan nüfus sayımında 302 nüfusa sahiptir.Bu nüfus sayımlarında da herhangi bir gayr-i müslim nüfus görülmemektedir. Yine Sincan’da gayr-i müslimlere ait herhangi bir eser de bulunmamaktadır.

Çin Sincan Özerk Bölgesi?

Bir başka görüşe göre ise Sincan adının Orta Asya veya Çin kökenli olduğudur. Sincan’ın İpek Yolu üzerinde olması, Orta Asya ve Çin’de de Sincan adı taşıyan yer isimlerinin bulunması buna delil olarak gösterilmiştir.

Hun imparatorluğu devrinden beri Türklerin, genellikle Uygur Türklerinin yaşadığı Doğu Türkistan toprakları, o günkü adıyla Yakup Bek Devleti 16 Mayıs 1878 tarihinde Çin’in hakimiyeti altına girer. 18 Kasım 1884 tarihinde Çin imparatorunun emriyle bu toprakların adı “Sincang” (Hsin-chiang) olarak degiştirilir. Sincang, Çin dilinde: kazanılmış toprak, yeni toprak, yeni yer veya yeni bölge anlamlarına gelmektedir.

Bazı eserlerde, Sinkiong, Sinkiyang, Xinjiang-Hsin-Chiang, şeklinde yazılan bu isim, Türkçe telaffuzla Sincan veya Sincan Özerk Bölgesi şeklinde yazılmıştır.

ilçemizin adı olan Sincan’ın, Çin dilindeki yeni yer, yeni toprak anlamındaki Şincang kelimesiyle ilgisi yoktur. Yukarıda anlatıldığı üzere Doğu Türkistan için kullanılan Sincan adı 1884 yılından itibaren kullanılmaktadır.

Anadolu Türk Tarihi’nde Sincan ismi geçiyor

1577 tarihli bir belgede Halep Türkmenlerini oluşturan Beg-Dilli boyu arasında Sincan Obası geçmektedir. Beg-Dilli boyu Oğuz Türklerinin Boz-Ok koluna mensup Yıldız Han’ın oğullarındandır.

Yine bu Beg-Dilli koluna mensup Anadolu’daki Yeni-il bölgesinde, Sultan III. Murat (1574-1595) devrinde Sincan Obası 80 hane olarak görülmektedir.

Kuzey Suriye’deki Türkmenlerden olan bu Beg-Dilli boyuna mensup bir grup, Safevi Devleti’nin kuruluşuna katılmışlar ve İran tarafına gitmişlerdir.Bu grup İran’da Irak-ı Acem Vilayeti’nin Yezid sancağının 70 km güneydoğusunda Sincan adlı bir kasaba oluşturmuştur. 2000 nüfuslu olan bu kasaba yakınlarında yine bu gruba ait olması muhtemel Sincan adlı bir de köy vardır.

Cevdet Türkay, Anadolu’da, Sincan, Sincanlı (Sincanlu) adlı Yörük taifesine mensup aşiretlerin olduğunu, bu aşiretlerin genellikle Ankara, Mardin ve Rakka sancaklarına yerleştiklerini, yine; Sincan, Sincanlı, Sincan Mardini adlı Yörük taifesine mensup cemaatlerin de Rakka, Ankara, Kütahya, Alaiye, Kayseri, Mardin, Bursa, Diyarbakır, İçel taraflarına yerleştiklerini belirtmektedir. Ayrıca Cibran aşiretine mensup Sincan veya Sincanlı adlı bir kabilenin olduğu da bilinmektedir.

Türkiye’deki yer isimlerine baktığımızda XVI. yüzyılda Karahisar-ı Sahib (Afyon) Sancağı’nda da Ulu Sincanlı ve Kiçi Sincanlı adı altında iki nahiye görüyoruz.

Bugün ise Sincan adıyla Ankara’da ilçe, Sivas Divriği’de bucak merkezi vardır. Ağrı Tutak, Çorum Alaca, Hatay Dörtyol’un Payas Bucağı’nda Sincan adlı köyler; Trabzon Yomra’da Sincan Camii Köyü, Bursa Mustafa Kemal Paşa, Söğütalan’nda Sincan Sarnuç Köyü, Elazığ Baskil’in izolu Bucağı Sersük Köyü’nde Sincan adlı mezra ve Balıkesir Dursun Bey ilçesi yakınında Sincan Dağları geçmektedir.

Yer adları iskan tarihi açısından önemlidir.Çünkü Türkler yerleştikleri bölgelere mensup oldukları boy, aşiret, cemaat, oymak veya başlarındaki beyin ismini vermeyi gelenek haline getirmişlerdir. Türkiye’deki yer isimlerinde bunu açıkça görmekteyiz.
Sincan adı da bu şekilde verilmiş olması muhtemeldir.

Kaynak: Sincan Kültür Haritası,Halil Olgun.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir